آینده صنعت گردشگری در عصر هوش مصنوعی

 هوش مصنوعی احتمالا یکی از مهم‌­ترین ابداعات بشر در تمام اعصار است. شاید درک این گزاره برای بسیاری از ما در این برهه زمانی دشوار باشد زیرا با کارکردهای هوش مصنوعی به اندازه کافی آشنا نیستیم و مهم‌­تر این‌که هنوز این فناوری به بلوغ خود نرسیده است. ماشین­‌ها اکنون قادرند مسائل ریاضی را حل کنند، بازی کنند، مسیرها و جهات جغرافیایی را به ما نشان دهند، چهره‌­ها­ و صداها را تشخیص دهند، الگوها را شناسایی کنند، ترجمه کنند و صدها فعالیت دیگر را انجام دهند. با این حال، آن‌ها هنوز در مراحل اولیه پیشرفت هستند و ما را با این پرسش مشغول کرده‌­اند: آیا ماشین‌های هوشمند ممکن است روزی بتوانند به تمام قابلیت‌های انسانی برسند یا حتی ورای این قابلیت‌­ها بروند؟

هوش مصنوعی از سال ۲۰۲۲ با معرفی چت‌­جی­‌پی­‌تی از سوی شرکت اوپن‌­ای‌­آی بر سر زبان­‌ها افتاد و در بین عموم رواج پیدا کرد. با این حال، هوش مصنوعی مفهوم جدیدی نیست؛ جان مک‌­کارتی، دانشمند ریاضی­دان، در سال ۱۹۵۵ برای اولین بار از این اصطلاح استفاده کرد. البته، قبل از او، آلن تورینگ در سال ۱۹۵۰ برای نخستین بار درباره هوشمندسازی ماشین‌­ها صحبت کرده بود.

ولی هوش مصنوعی چیست که چنان همهمه­‌ای در رسانه­‌ها و دنیای علم و فناوری برپا کرده است؟ در یک تعریف ساده، هوش مصنوعی به توانایی ماشین یا کامپیوتری اشاره می‌­کند که می‌­تواند مثل انسان فکر و عمل کند. یعنی ماشین قادر است وظایف انسانی— از ساده‌­ترین‌­ها تا پیچیده‌­ترین‌­ها— آن‌ها را اجرا کند.

پیشنهاد می‌کنیم مقالۀ «گردشگری مبتنی بر متاورس و آینده توسعه پایدار» را بخوانید.

هوش‌­های مصنوعی که در حال حاضر با آن‌ها سروکار داریم، هوش‌­های ضعیف­‌اند. هوش‌­های ضعیف تنها قادر به انجام وظایف محدودی هستند. برای مثال، هوشی که قادر است خودرویی را هدایت یا می‌­تواند وضعیت آب‌وهوا را پیش‌­بینی کند یا برخی فرامین صوتی ما را انجام دهد. در طرف دیگر، هوش مصنوعی قوی یا جامع وجود دارد؛ این ماشین، هوشی برابر یا شاید قوی‌­تر از انسان دارد و می‌­تواند درباره جنبه‌­های مختلف فعالیت و زندگی بشری، تصمیم­‌گیری، استدلال و اقدام کند. گفتنی است که هوش مصنوعی جامع هنوز توسعه پیدا نکرده و نمی‌­دانیم چه زمانی و چگونه به این فناوری دست پیدا می‌­کنیم.

از دهه­ ۱۹۷۰ پارادوکس جالبی مطرح شد! این‌که هوش مصنوعی می‌­تواند کارهایی را که برای انسان دشوار است به‌­راحتی انجام دهد ولی از انجام کارهایی که برای انسان ساده است عاجز می‌­ماند یا به سختی از پس آن‌ها برمی‌آید. برای مثال، ماشین قادر است بزرگ‌ترین شطرنج­‌بازان جهان را شکست دهد یا در کسری از ثانیه محاسباتی انجام دهد که میلیون­‌ها سال از انسان زمان می‌_­برد. با این حال، همین ماشین نمی‌­تواند به آسانی یک توپ را از روی زمین بردارد یا استدلالی حتی در حد هوش یک کودک داشته باشد. البته با پیشرفت فناوری‌­، این پارادوکس هم در حال رنگ باختن است.

چهار توانایی اصلی هوش مصنوعی یادگیری، درک، تعامل و استدلال است. در مرحلهٔ یادگیری، سامانه با روش‌های نظارت‌شده یا بدون نظارت داده‌ها را می‌گیرد و الگو استخراج می‌کند. درک یعنی توانایی شناسایی و تحلیل موضوعات تخصصی، مثلا در پزشکی یا حقوق. تعامل به توانایی ارتباط و همکاری با انسان، محیط و دیگر ماشین‌ها برمی‌گردد. استدلال نیز شامل قیاس، استقراء و برقراری پیوند میان گزاره‌های گوناگون است.

ظهور و پیشرفت هوش مصنوعی تقریبا همه ابعاد زندگی بشری را تحت تأثیر قرار داده است. سفر و گردشگری نیز از جمله صنایعی است که به_­‌شدت تحت تأثیر هوش مصنوعی متحول خواهد شد. این دگرگونی­‌ها ناشی از دسترسی ما به حجم عظیمی‌ از داده‌­های ارزشمند است که با سرعتی خارق‌­العاده تولید و توسط ماشین‌­هایی با قدرت محاسباتی بسیار قوی و الگوریتم‌­های پیچیده، تجزیه و ترکیب می‌­شوند.

کسب­‌وکارهای گردشگری نه­‌تنها از موهبت‌­ خودکارسازی فرایندهای کاری توسط هوش مصنوعی بهره­‌مند خواهند شد بلکه می‌­توانند با اتکا بر این فناوری، استراتژی­‌ها و مدل‌­های کسب­‌وکاری بهینه­‌ای را برای خود انتخاب کنند و با پیش‌­بینی بهتر روندهای آتی، در عرصه رقابت موفق­‌تر عمل کنند و سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص دهند.

توصیه می‌کنیم مقالۀ «مدل‌های کسب‌وکار پایدار: راهی برای نجات بشریت» را بخوانید.

می‌­توانیم حوزه­‌هایی از صنعت گردشگری را که تحت تأثیر توسعه هوش مصنوعی تحول پیدا می‌­کنند را در چند مورد زیر خلاصه کنیم. البته باید اشاره کنیم که کاربردها و اثرات هوش مصنوعی به موارد زیر خلاصه نمی‌­شود و با توجه به این‌که دانش ما در مورد این فناوری هنوز در مراحل اولیه است با گذر زمان حتما بر دامنه و عمق تأثیر هوش مصنوعی بر صنعت سفر و گردشگری اضافه می‌­شود.

• • بهبود تجربه مشتریان و افزایش کارایی سازمانی: بسیاری از شرکت­‌ها در حال حاضر از قابلیت‌­های متنوع هوش مصنوعی برای بهبود تجربه خرید و مصرف مشتریان استفاده می‌­کنند. پاسخ به پرسش‌­ها و رسیدگی به شکایات مشتریان از طریق ربات­‌های گفت‌وگو (چت بات)، شخصی­‌سازی هر چه بیشتر و بهتر خدمات، تقویت­ سیستم‌­های توصیه و پیشنهاد، تعامل پیوسته و بی‌­وقفه از طریق دستیارهای صوتی و کانسیارژهای مجازی، تشخیص چهره و افزایش امنیت سفر برخی از کاربردهای هوش مصنوعی در این بخش است. برای نمونه، TUI که از بزرگ‌ترین شرکت‌­های مسافرتی جهان است از چت­‌باتی اختصاصی برای پاسخ به درخواست‌­های مشتریان استفاده می‌­کند. شرکت TUI ادعا می‌­کند که این چت‌­بات­ جایگزینی برای نیروی کار انسانی نیست بلکه سرعت و دقت کارکنان را افزایش می‌­دهد و به این شکل کارایی سازمانی را بالا می‌­برد. پلتفرم Skyscanner نیز هوش مصنوعی مختص خود را دارد که در قامت مشاور سفر بهینه‌­ترین پروازها و مسیرها را به شما معرفی می‌­کند. Hopper نیز احتمالا یکی از محبوب­‌ترین پلتفرم­‌های رزرو و پیش­‌بینی پرواز است. این پلتفرم حتی می‌­تواند بلیت‌­ها و اتاق­‌هایی با بهترین قیمت­ را از یک سال قبل به شما پیشنهاد دهد. سیستم توصیه این پلتفرم بسیار نیرومند است و براساس پیشینه جست­جوی شما، بهترین و جذاب­‌ترین تخفیف­‌ها را از طریق سیستم اعلان برای شما ارسال می‌­کند. پلتفرم BagsID نیز یکی دیگر از ابتکارات جالب است. شما فقط لازم است چند عکس از چمدان خود بگیرید و بر روی این پلتفرم بارگذاری کنید. دیگر نیازی به برچسب و بارکد فیزیکی برای پذیرش و پیگیری چمدان خود در فرودگاه‌­ها و هواپیماهای مختلف ندارید. چمدان شما دیگر گم نمی‌­شود!
  • برندینگ: در این بخش دو کارکرد پایش شهرت برند و تحلیل احساسات مشتریان هیجان زیادی ایجاد کرده است. گرچه هم­‌اکنون نیز هوش‌­های مصنوعی زیادی وجود دارند که شهرت برندها را در رسانه­‌های اجتماعی پایش و رصد می‌­کنند و گزارش­‌های جالبی را در مورد احساسات گردشگران نسبت­ به برندها، محصولات و خدمات مختلف تولید می‌­کنند ولی با قوی­‌تر شدن هوش‌­های مصنوعی، رصد این موضوعات نه‌­تنها لحظه‌­ای خواهد شد بلکه هوش مصنوعی قادر خواهد بود مستقلا به احساسات منفی پاسخ دهد. یکی از هوش­‌های مصنوعی در این حوزه Brand24 است. Quolaroo نیز نمونه دیگری از یک نرم­‌افزار تحلیل حساسیت است که شرکت IBM ارائه کرده است.
  • برنامه‌­ریزی توسعه گردشگری در سطح مقصد: برنامه‌ریزی یکی از جذاب‌ترین حیطه‌هایی است که تحت تأثیر توسعه هوش مصنوعی می‌تواند تحول پیدا کند. برنامه‌ریزی توسعه گردشگری مقوله‌ای پیچیده، چندبعدی و بلندمدت است که نیازمند گردآوری داده‌های متنوع از نقاط تماس متعدد در سراسر شبکه خلق ارزشِ درهم‌تنیدۀ گردشگری است. هوش مصنوعی‌ای که بتواند با خزیدن در منابع مختلف مانند رسانه‌های اجتماعی، داده‌های پراکنده، متنوع و عظیم را گردآوری، شاخص‌های اساسی برای تصمیم‌گیری و سیاست‌گذاری را مشخص و سپس به‌سرعت تحلیل کند، می‌تواند چهره صنعت گردشگری را به‌طور بنیادینی تغییر دهد. با پیشرفت هوش‌های مصنوعی می‌توانیم خوش‌بین باشیم که برنامه‌ریزی پویا، پیش‌نگر، و کل‌نگر در عمل نیز محقق می‌شود. پیش‌بینی‌های دقیق‌ترِ جریان‌های تقاضا و نیازهای عرضه، مکان‌یابی‌های بهینه تأسیسات و فعالیت‌های گردشگری، مدیریت جریان‌های گردشگری در سطح مقصدها و جاذبه‌ها، تخمین دقیق‌تر و سریع‌تر ظرفیت‌ تحمل، برخی از منافع هوش مصنوعی در این حوزه است.
  • شناسایی و کنترل اثرات توسعه گردشگری:معتقدم که این حوزه نیز از توسعه هوش مصنوعی بهره فراوانی خواهد برد. یکی از چالش‌های همیشگی برنامه‌ریزان گردشگری، شناسایی و سنجش دقیق شاخص‌های توسعه پایدار در همه ابعاد اعم از فرهنگی‌اجتماعی، اقتصادی، زیست محیطی، و نهادی در کوتاه‌مدت تا بلندمدت است. وجود صدها شاخص و دشواری گردآوری داده‌های مرتبط با این شاخص‌ها، عملا نیل به توسعه پایدار را به یک رؤیا تبدیل کرده است. شاید در آینده هوش مصنوعی بتواند این موانع را رفع کند.

درعین‌حال، توسعه هوش مصنوعی بدون چالش و تبعات نیست. از بین رفتن مشاغل، عدم رعایت حریم خصوصی، نابرابری و شکاف دیجیتالی، مسائل اخلاق و دوری از سوگیری، و قابلیت اعتماد به تصمیم‌های هوش­‌های مصنوعی برخی از چالش­‌‌های آتی آن خواهد بود.